Knowledge

โพสต์ 18-02-2019

อาการไอตัวร้ายเกิดจากสาเหตุอะไร และมีสมุนไพรอะไรที่ช่วยลดอาการไอได้บ้าง

      

    หากพูดถึงอาการไอ คงเป็นอาการที่เรารู้จักกันดี ว่าเป็นสิ่งที่ไม่อยากให้เกิดขึ้นเลย นอกจากจะเสียสุขภาพแล้ว ยังทำให้ดูภาพลักษณ์ไม่ดีอีกด้วย วันนี้เรามาทำความรู้จักกันสักนิด ว่าอาการไอเกิดจากอะไร และมีสมุนไพรไทยชนิดใดบ้าง ที่ช่วยบรรเทาอาการไอ ขับเสมหะ

    อาการไอ เกิดจาก มีสิ่งแปลกปลอมที่เข้ามารบกวนและกระตุ้นศูนย์รับสัญญาณอาการไอ (cough receptor) โดยจะรับการกระตุ้นผ่านไปทางเส้นประสาทสมองคู่ที่ 10 เป็นหลัก ไปยังศูนย์ควบคุมการไอ (cough center) ในสมองบริเวณเมดุลลา ซึ่งจะมีการควบคุมลงมายังกล้ามเนื้อและอวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการหายใจ เช่น กล้ามเนื้อกระบังลม, กล้ามเนื้อซี่โครง, กล้ามเนื้อท้อง  กล่องเสียง และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง หลอดลม ทำให้เกิดการตีบแคบของหลอดลม ทำให้เกิดอาการไอขึ้นมา

สมุนไพรไทย ช่วยบรรเทาอาการไอ ขับเสมหะ
    1. ชะเอมเทศ
ชื่อวิทยาศาสตร์ Glycyrrhiza glabra L.จัดเป็นพืชในตระกูลถั่ว (FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE) ชื่อท้องถิ่น กำเช่า กำเช้า (จีน-แต้จิ๋ว), กันเฉ่า (จีนกลาง), ชะเอมจีน เป็นต้น และชะเอมเทศนี้มีถิ่นกำเนิดในประเทศจีน

            

   ชะเอมเทศมีรสชาติที่หวาน รากชะเอมจึงถูกนำไปแต่งรสอาหาร ปรุงยาสมุนไพร หรือใช้แต่งรสหวานในขนมและลูกอม รากของชะเอมเทศมีสารสำคัญคือสาร glycyrrhizin (หรือ glycyrrhizic acid หรือ glycyrrhizinic acid) และ 24-hydroxyglyrrhizin ให้รสหวานกว่าน้ำตาลทราย 50-100 เท่า และสารเคมีอื่นๆ อีกหลายร้อยชนิด เช่น ไฟโตเอสโตรเจนและฟลาโวนอยด์ ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระ  
   ชะเอมเทศ ช่วยเคลือบเยื่อเมือกตามบริเวณที่อักเสบตามลำคอ จึงช่วยลดการระคายเคืองคอและช่วยบรรเทาอาการไอได้ นอกจากนี้ รสหวานของชะเอมเทศยังช่วยให้ชุ่มคอ แก้อาการคอแห้ง ช่วยขับเสมหะ แก้เสมหะเป็นพิษ และลดอาการน้ำลายเหนียวอีกด้วย
    2. สมอเทศ
ชื่อวิทยาศาสตร์  Terminalia sp.จัดอยู่ในวงศ์ COMBRETACEAE พบทั่วไปในประเทศอินเดียและศรีลังกา มีชื่อเรียกในภาษาสันสกฤต ภาษาฮินดี ภาษาเบงกาลีและภาษาอังกฤษเหมือนกันว่า "อรชุน" (Arjun) มีปลูกในประเทศไทยนานแล้ว บางถิ่นเรียก "ต้นรกฟ้าข้าว” อาจเป็นเพราะคล้ายต้นรกฟ้า สมอเทศที่มีขายในร้านขายยาในประเทศไทย ส่วนมากมาจากอินเดีย ผลเล็กกว่าสมอไทยแต่มีเหลี่ยมมากว่าสมอไทย บางตำราเรียกว่า “สมอชิต”

            

    สมอเทศ มีรสเปรี้ยวฝาด เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ เป็นไม้ยืนต้นจำพวกเดียวกับสมอไทย ส่วนของ สมอเทศที่ใช้ คือ ส่วนผล มีขนาดใกล้เคียงกับ ผลหูกวาง เป็นเหลี่ยม เมื่อทำให้แห้ง ผิวจะเหี่ยว ลักษณะคล้ายกับลูกสมอไทย ส่วนใหญ่มนำาจากประเทศอินเดีย มีสาระสำคัญคือ Glycoside และ Flovonoids คือ Luteolin มีฤทธิ์ anti-imflammation และ antioxidation คือช่วยต้านการอักเสบ และต้านอนุมูลอิสระ
   สมอเทศมีรสเปรี้ยว จึงช่วยขับเสมหะ แก้เสมหะข้นเหนียว แก้น้ำลายเหนียว อีกทั้งสมอเทศยังเป็นหนึ่งในส่วนประกอบของตำรับยาพิกัดจตุผลาธิกะ ที่มีสมุนไพร 4 ชนิดรวมกัน คือตรีผลา (สมอไทย,สมอพิเภก,มะขามป้อม) + สมอเทศ เป็นตำรับยาที่ช่วยแก้ไอ แก้เสมหะได้ดี
    3. สมอไทย
ชื่อวิทยาศาสตร์ Terminalia chebula Retz. (ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Terminalia chebula var. chebula) จัดอยู่ในวงศ์สมอ COMBRETACEAE มีชื่อท้องถิ่นอื่น ๆ ว่า หมากแน่ะ, ม่าแน่ (ภาคอีสาน), สมออัพยา, ลูกสมอ เป็นต้น
 


            สมอไทย เป็นพืชท้องถิ่นในเอเชียใต้ เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ลักษณะของผลมีลักษณะค่อนข้างกลมหรือเป็นรูปไข่ มีผิวเรียบสีเขียวอมเหลืองหรือแดง ในผลมีเมล็ดเดียวแห้งแล้วจะเป็นสีดำ        

   สมอไทย มีรสเปรี้ยวฝาด ได้รับการยอมรับว่าเป็น “ราชาสมุนไพร” อุดมไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุที่ประโยชน์ต่อร่างกายหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น วิตามินเอ วิตามินซี ธาตุแคลเซียม ธาตุฟอสฟอรัส
   สารสำคัญจะเป็นกลุ่ม Anthraquinones สาร Polyphenol เช่น กรดแกลลิก (Gallic acid) มีสมบัติเป็นสารต้าน oxidation กรดเอลลาจิก (Ellagic Acid) ช่วยลดความเสี่ยงต่อการถูกทำลายดีเอ็นเอของเซลล์บางชนิด กรด Chebulic และ Corilagin ช่วยต้านอนุมูลอิสระ ลดความเสี่ยงในการเกิดโรคมะเร็ง ต้านการอักเสบ ช่วยต่อต้านเชื้อจุลินทรีย์ และเสริมภูมิต้านทานต่อร่างกาย
   สมอไทย มีรสเปรี้ยว ช่วยขับเสมหะ แก้เสมหะเหนียว แก้อาการน้ำลายเหนียวได้ดี เป็นหนึ่งในส่วนประกอบของตำรับยาตรีผลา ที่เป็นตำรับยาอายุวัฒนะ ที่คนไทยใช้มาอย่างยาวนาน ช่วยปรับสมดุลภูมิคุ้มกันร่างกาย และเป็นยาแก้ไอสมุนไพร ขับเสมหะ ที่มีสรรพคุณดีมาก โดยในปัจจุบัน ต่างประเทศนิยมใช้ตรีผลากันอย่างแพร่หลาย เช่น สหรัฐอเมริกา เป็นต้น 

    4. สมอพิเภก
สมอพิเภก ชื่อวิทยาศาสตร์ Terminalia bellirica (Gaertn.) Roxb. จัดอยู่ในวงศ์สมอ (COMBRETACEAE) ชื่อท้องถิ่น ลัน (เชียงราย), สะคู้ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน), ซิบะดู่ (กะเหรี่ยง-เชียงใหม่), แหน แหนต้น แหนขาว (ภาคเหนือ), สมอแหน (ภาคกลาง) เป็นต้น มีการกระจายอยู่ทั่วไปในป่าผลัดใบ ป่าเบญจพรรณ และป่าดิบแล้ง ที่ใกล้ระดับน้ำทะเลไปจนถึง 500 เมตร จะทิ้งใบในช่วงสั้นๆ ในเดือน พฤศจิกายน-ธันวาคม และใบอ่อนจะขึ้นมาใหม่พร้อมกับตาดอกในเดือนมีนาคม-เมษายน            

            ผลสมอพิเภก มีรสเปรี้ยวฝาด ลักษณะของผลเป็นรูปทรงกลมหรือกลมรี มีความกว้างประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร และยาวประมาณ 2.5-3 เซนติเมตร มีสัน 5 สัน ผิวภายนอกปกคลุมไปด้วยขนสีน้ำตาลอยู่หนาแน่น ผลมักออกรวมกันเป็นพวงโต ๆ เมล็ดเดี่ยวแข็ง ผลอ่อนมีรสเปรี้ยว ส่วนผลแก่มีรสเปรี้ยวฝาดหวาน (ฝาดแบบสุขุม) และเมล็ดในมีรสฝาด


    มีสารสำคัญ Tannin คือ egallic acid, gallic acid, chebulic acid ใช้ระบายไข้เพื่อเสมหะ และยังมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ เพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันในหนูทดลอง

  สมอพิเภก มีรสเปรี้ยว ช่วยขับเสมหะ แก้เสมหะเหนียว แก้อาการน้ำลายเหนียวได้ดี แก้ไข้เพื่อเสมหะ เป็นหนึ่งในส่วนประกอบของตำรับยาตรีผลา ที่เป็นตำรับยาอายุวัฒนะ ที่คนไทยใช้มาอย่างยาวนาน ช่วยปรับสมดุลภูมิคุ้มกันร่างกาย และเป็นยาแก้ไอ ขับเสมหะ ที่มีสรรพคุณดีมาก โดยในปัจจุบัน ต่างประเทศนิยมใช้ตรีผลากันอย่างแพร่หลาย เช่น สหรัฐอเมริกา เป็นต้น

    5. สวาด
ชื่อวิทยาศาสตร์ Caesalpinia bonduccella Linn จัดอยู่ในวงศ์ถั่ว (FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE) มีชื่อท้องถิ่นอื่น ๆ ว่า หวาด บ่าขี้แฮด (เชียงใหม่), หวาด ตามั้ด มะกาเลิง (ภาคใต้), สวาด (ภาคกลาง), มะกาเล็ง (เงี้ยว-เชียงใหม่), ดามั้ด (มลายู-สตูล) เป็นต้น

        

  ใบสวาด ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกสองชั้น ขนาดใหญ่ ยาวประมาณ 30-50 เซนติเมตร ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปไข่ ปลายใบแหลมเล็กน้อย โคนใบไม่เท่ากัน ใบมีขนาดกว้างประมาณ 1-2 เซนติเมตร และยาวประมาณ 2-4 เซนติเมตร แผ่นใบเป็นสีเขียวเข้ม มีหูใบประกอบแบบขนนก โดยมีลักษณะเป็นไม้เถาเลื้อยพันกับต้นอื่น
   ใบสวาด มีฤทธิ์แก้ไอ ขับเสมหะ ละลายเสมหะ ช่วยรักษาแผลในลำคอ จากการทดลองพบว่าสามารถต้านการอักเสบได้ดี และยังเป็นหนึ่งในส่วนผสมในตำรับยาอม “ยาอมมะแว้ง” ซึ่งเป็นยาสามัญประจำบ้านและยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ มีสรรพคุณเป็นยาช่วยบรรเทาอาการไอ ละลายและขับเสมหะอีกด้วย

    6. ส้มป่อย
ชื่อวิทยาศาสตร์ Acacia concinna (Willd.) DC. จัดอยู่ในวงศ์ถั่ว (FABACEAE หรือ LEGUMINOSAE) ชื่อท้องถิ่น ส้มพอดี ส้มคอน ส้มขอน เป็นต้น โดยลักษณะขอส้มป่อย เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็ก หรือ ไม่พุ่มรอเลื้อย ชอบความชื้น และที่มีแสงแดด ทนต่อสภาพแห้งแล้งได้ดี


   ใบส้มป่อย ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกสองชั้น ออกเรียงสลับ ช่อใบย่อยมีประมาณ 5-10 คู่ ส่วนช่อย่อยมีประมาณ 10-35 คู่ ต่อช่อ ใบย่อยเรียงตรงข้าม ไม่มีก้านใบย่อย ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปขอบขนาน ขนาดเล็ก ปลายใบมนหรือแหลม ที่ปลายเป็นติ่งหนามแหลมอ่อนโค้ง โคนใบมนหรือตัด ส่วนขอบใบหนาเรียบ ใบมีขนาดกว้างประมาณ 0.8-3 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 3.5-11.5 มิลลิเมตร แผ่นใบเรียบ ก้านใบยาวประมาณ 3.6-5 เซนติเมตร มีขนสั้นนุ่มและหนาแน่น พบก้อนนูนสีน้ำตาลคล้ายต่อม 1 อัน อยู่ที่โคนของก้านใบ แกนกลางยาวประมาณ 6.6-8.5 เซนติเมตร ส่วนก้านใบย่อยสั้นมาก ยาวได้ประมาณ 0.5 มิลลิเมตร หรือน้อยกว่านั้น เกลี้ยงและมีขนนุ่มหนาแน่น

    สารสำคัญที่พบ ได้แก่ acaiaside, acacinin A, B, C, D, azepin, concinnamide, lupeol, machaerinic acid menthiafolic, sonuside, sitosterol, spinasterol ใบของส้มป่อยถือเป็นผักที่มีวิตามินเอและเบต้าแคโรทีนสูงมากเป็นอันดับต้น ๆ ผลจากการทดสอบฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระของยอดส้มป่อยพบว่ามีสูงมาก และยังมีสารซาโปนินในฝักส้มป่อยที่ทำให้ทีเซลล์ทำงานได้ดีขึ้น ช่วยทำให้ภูมิคุ้มกันของร่างกายดีขึ้น
    ส้มป่อย มีรสเปรี้ยว มีสรรพคุณเป็นยาแก้ไอ ทำให้ชุ่มคอ ช่วยขับเสมหะ กัดเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว และยังสามารถนำมารับประทานอย่างง่าย โดยการรับประทานเป็นอาหารในชีวิตประจำวันได้อีกด้วย
    
    7. ส้มกุ้ง
ชื่อวิทยาศาสตร์ Grewia sinuate Wall จัดอยู่ในวงศ์ LILIACEAEชื่อท้องถิ่น สนขี้มด ส้มกุ้ง เป็นต้น โดยมีลักษณะจัดเป็นพรรณไม้พุ่มรอเลื้อยหรือไม้เลื้อย มีความสูงได้ประมาณ 3-6 เมตร และอาจยาวได้ถึง 13 เมตร

            

   สารสำคัญที่พบ ได้แก่ christenbine, embelin, quercitol, D-querecitol, vilangin ส้มกุ้งมีฤทธิ์ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ และต้านเชื้อแบคทีเรีย

   ส้มกุ้ง เป็นสมุนไพรรสเปรี้ยว จึงช่วยขับเสมหะได้ดี แก้อาการเสมหะเหนียวข้น ช่วยละลายเสมหะที่ติดตามทางเดินหายใจ และยังมีฤทธิ์แก้ไอ ได้อีกด้วย
    ดังนั้น หากมีอาการไอ ลองใช้สมุนไพรไทยเพื่อเป็นทางเลือกใหม่ในการรักษา ทั้งไอแห้งและไอมีเสมหะ ก็สามารถใช้ได้ อีกทั้งยังช่วยให้ชุ่มคอ ลดการระคายเคืองคอ และเป็นการส่งเสริมการใช้สมุนไพรไทยอีกด้วย
#สยบทุกอาการไอ ด้วยสมุนไพรคุณภาพ "ไอยรา" แค่จิบ...ก็จบ!!
   
_____________________________

ติดตามข่าวสารและเรื่องราวดีๆได้ที่
Facebook : ยาแก้ไอ ไอยรา IYARA
Line@ : @iyara.lite
website : iyarabrand.com